ALTIN 281,3243
DOLAR 5,7540
EURO 6,3948
BIST 97.290
Adana Adıyaman Afyon Ağrı Aksaray Amasya Ankara Antalya Ardahan Artvin Aydın Balıkesir Bartın Batman Bayburt Bilecik Bingöl Bitlis Bolu Burdur Bursa Çanakkale Çankırı Çorum Denizli Diyarbakır Düzce Edirne Elazığ Erzincan Erzurum Eskişehir Gaziantep Giresun Gümüşhane Hakkari Hatay Iğdır Isparta İstanbul İzmir K.Maraş Karabük Karaman Kars Kastamonu Kayseri Kırıkkale Kırklareli Kırşehir Kilis Kocaeli Konya Kütahya Malatya Manisa Mardin Mersin Muğla Muş Nevşehir Niğde Ordu Osmaniye Rize Sakarya Samsun Siirt Sinop Sivas Şanlıurfa Şırnak Tekirdağ Tokat Trabzon Tunceli Uşak Van Yalova Yozgat Zonguldak
İstanbul 30°C
Parçalı Bulutlu

Divanü Lugati’t-Türk

Divanü Lugati’t-Türk

Divanu Lugati’t-Türk Türklerin ve Türkçe’nin tarihi serüveninde bir mihenk taşı olarak yer almaktadır. Türk kültürü eski Türk coğrafyası ve topluluklarına ilişkin bilgi veren ve yanı sıra yazılma amacıyla da ilgili olarak Türkçeyi anlatan bu eser sosyal bilimlerin hemen her alanında çalışmalara konu olmuştur.
  Divanü Lugati’t-Türk dilinin ansiklopedik bir sözlüğüdür. Kaşgarlı Mahmud bu eseri yazabilmek için o devir Türk dünyasını adım  adım dolaşarak pek çok notlar almış, yığın yığın dil malzemesi toplamış; sonrada bu malzemeyi işleyerek ve çok iyi bildiği arap dilinin kurallarına göre düzenleyerek bir sözlük haline getirmiştir. 
Kaşgarlı Mahmud bu eserini 1072 yılında yazma başlamış ve 1074 yılında, yani bundan 921 yıl önce tamamlamıştır. Kaşgarlı Mahmud eserini Kaşgar’da mı yahut Bağdat’ta mı yazdığı kesinlikle belli değildir. Buna rağmen, kitabın yazılışının değişik tarihleri de vardır. Şöyle ki Divan’da eserin yazıldığı tarih hakkında Kaşgarlı Mahmud kendisi ile çelişkiye düşen bilgiler verir veya bu hataları eseri istimsah edenler yapmış olabilirler
Besim Atalay tercümesinde iki yerde, S. Mutallibov tercümesinde de üç yerde Divan’ın yazılma ve bitiş tarihinde bilgi vardır. Genelde ise sözlükten çelişkili 4 tarih çıkarmak mümkündür. Besim Atalay tercümesinin 3. Cildinin sonunda Şamlı Mehmed Kaşgarlı’nın ayrı kendi el yazısı ile yazdığı tarihi şöyle verir.
‘’Kaşgarlının el yazısı ile yazılmış olan nüshanın son parçasını suretini alıyorum: Kitaba 464 senesinin Cemaziyelevvel başlarında ( gurresinde) başlandı e dört kere yazıldıktan ve düzenledikten sonra 466 senesinin Cemaziyelahirinin pazartesi günü bitmiştir. Güç, kudret ancak ulu ve büyük Tanrı iledir; o bize yeter o ne güzel vekildir.’’
Muvafık şekilde miladi tarih ile Divan’ın yazılış ve bitiş tarihleri 25 Ocak 1072 ile 10 Şubat 1074 oluyor, başka bir yerde ise şöyle yazmıştır.
‘’ Kaşgarlı Mahmud derki biz şu kitabı yazdığımızda 466 senesinin muharrem ayı idi, Yılan yılı girmiştir. Bu yıl geçip de 467 yıl olunca Yunt yılı girecekti.’’
Burada yanlış olan 467 yılının At yılı olduğudur.  Yine Kaşgarlı Mahmud Divan’ın yazıldığı tarih hakkında şöyle der:
‘’ Şu kitabı yazdığımız 469 senesi Nek yılıdır.’’
Anlaşın burada Kaşgarlı Mahmud eseri Redakte ettiği yıl kast edilir. Nitekim Z. V. Togan’da Divan’da verilen 4 tarihi şöyle düzenliyor. Lugat 25 Ocak 1072’den 10 Şubat 1074 tarihine kadar yazılıp 1076-1077 tarihleri arasında düzeltilerek halifeye sunulmuştur.
Her ne kadar bilim adamları tarafından defalarca Divanü Lugati’t-Türk’ün yazılma sebebi Arapları Türkçeyi öğretmek olarak öne sürülse de ( Kaşgarlı Mahmud’da Divan’da ‘’Türk dilini öğrenmek çok gerekli bir iş olur…’’ veya ‘’ Türklerin dilini öğrenin, çünkü onların hakimiyetleri uzun sürecektir.’’ Der ve bunu Buharalı ve Nişaburlu alimlerin Hz. Peygamberin adına bağladıkları hadisleri ile de destekler.


Kaşgarlı Mahmud Türkçenin Arapça kadar zengin bir dil olduğunu, kendi ifadesiyle ‘’Türk dili ile Arap dilinin at başı beraber yürüdükleri bilinsin diye…’’ yazmıştır. Öyleyse bu büyük dil filozofunun asıl amacı Türkçeyi korumak yüceltmek ve yaymak olmuştur, çünkü Türk dili varlığını korumak ve yaşatmak için, din ve ilim dili olan Arapçaya ve şiir dili haline getirilen Farsçaya karşı durmak mecburiyetindeydi.
Özetle Kaşgarlı Mahmud’un Divanü Lugati’t-Türk eseri hem ilk hem de kapsamlı bir sözlük olma özelliği ile tanınır. Genel anlamı ile Divan’da sekiz bin dolayında kelime bulunuyor. Yayıncıların farklı bakış açıları ile yayınladıkları Divanü Lugati’t-Türk’lerde 7993, ( C. Brockelman),  8783 (B. Atalay), 9222 (S. Mutallibov), 8624 (M.V. Nalbant) kelime ve kelime birleşmeleri olduğunu söyleyenler vardır. Ancak eşsesli kelimelerin teke düşürmekle veya örnek cümlelerde geçen sözleri madde başı kelime olmakta çıkarmakla bu sayıyı yuvarlak olarak 7500-8000 civarında göstermek mümkündür. 11. yy. için bu, çok büyük bir ilin sözlüğüdür.

ZİYARETÇİ YORUMLARI - 0 YORUM

Henüz yorum yapılmamış.